Atrás     PDF

1. DECLARACIÓN DE LA XUNTA XESTORA.

VEINTICINCO AÑOS DE DESACATU CONSTITUCIONAL Y OCHO D'INSUMISIÓN LLEGAL.

Va yá pa veintiocho años que'l pueblu español proclamó -nel artículu 3 de la so constitución y tres l'oficialidá del castellán pa tol Estáu- que "Les demás llingües españoles sedrán tamién oficiales nes respeutives Comuniades Autónomes acordies colos sos Estatutos".

Pa la primera fras del testu, l'emplegu del rotundu tiempu inperativu del verbu ser nun dexa posibilidá dala d'interpretación, que nun seya la lliteral: "Les demás llingües españoles sedrán tamién oficiales nes respeutives Comuniades Autónomes...". Necesariamente, obligatoriamente, por mandáu constitucional, tienen de selo. Nun ye que puedan o non selo, porque en tal casu el testu diríalo a les clares, asina o en términos aemeyaos: Les demás llingües españoles tamién podrán ser oficiales nes respeutives Comunidaes Autónomes... Pero la Constitución nun diz eso, lo que la Constitución proclama ye que sedrán oficiales, que deben selo, non que podrán ser.

Entós, ¿qué significáu tien la segunda fras "acordies colos sos Estatutos"?. De mano, dos y tamién bien clares. Primera, que'l cumplimientu del mandáu constitucional tien de facese a traviés de los estremaos Estatutos d'Autonomía y non d'otros testos llegales (bien pudo escoyer una llei, orgánica u ordinaria, o cualquier otra fonte formal). Segunda, que lo que podíemos denomar modelu d'oficilidá, ye asuntu que tienen de decidir los respeutivos Estatutos d'Autonomía.

El modelu d'oficilidá vien fiensáu por delles variables d'espaciu, tiempu y función, poro, pue tener más o menos estensión territorial, entamar de sutrucu, o con plazos, y presentar más o menos grandor funcional, por exemplu, declarando o non, xunto col drechu a emplegala -trazu básicu de la oficialidá- el deber de conocela. L'estudiu del drechu comparáu d'unes y otres Comunidaes Autónomes, da cuenta y razón dafechu de bien dellos modelos d'oficialidá. Pal catalán, por dicir, nun ye'l mesmu l'escoyíu pola Comunidá Valenciana, Les Illes Balears o Catalunya, ni pal Euskara rixe un modelu igual n'Euzkadi y Navarra.

A la postre y al cabu, el llexislador del Estatutu d'Autonomía  escueye el modelu d'oficialidá, pero tien la obligación constitucional de declarala, cosa que n'Asturies nun se fizo y d'ehí l'afirmación de que na nuesa Comunidá Autónoma viense produciendo un desacatu a la Constitución Española nes estremaes lleis orgániques d'aprobación y reforma del Estatutu d'Autonomía (7/1981, 3/1991, 1/1994 y 1/1999), qu'entamó va yá pa veinticinco años.

Qu'esto ye asina, y non dotra miente, persabíenlo los ideólogos inductores al desacatu constitucional del añu 1981, al estremu de recurrir a negar, como puntu de partida, una evidencia: que l'asturianu ye una llingua. Mesmamente, célebres llingüistes, qu'afitaren académicamente la so condición de llingua, dende la cátedra, los llibros, los congresos y otros foros, nun duldaron en negaila nel amarrazu políticu. Col sambenitu de dialeutu colgáu na llingua d'Asturies, los "antiasturianistes" (entendiendo por talos a la xente que refuga la nuesa llingua y pretende imponer -y per agora vien llográndolo- la so zuna a tola sociedá asturiana) del añu 1981 llibraron la Constitución, porque si la llingua nun yera sinon dialetu, la so proteición ñacía, del artículu 3 de la Constitución sí, pero non del segundu, sinon del so terce rpárrafu: "La bayura de les estremaes modalidaes llingüístiques d'España ye un patrimoniu cultural que sedrá oxetu d'especial respetu y procuru".

Pero la falcatrúa de 1981, foi, pasu ente pasu, desmantelada. Primero pola ciencia llinguística (güei, que l'asturianu tien la condición de llingua ta reconocío fasta nos testos de los escolinos) y, dempués, pola propia llei. Entamó l'Estatu d'Autonomía, medrosamente (la so fras "Sofitaráse'l bable...mirando en tou casu poles sos variantes", ¿nun ta reconociéndo-y la condición d'idioma porque la variante nun ye sinon la modalidá llingüística d'un idioma o, al aviesu, preténdese que ye posible una variante de variante o modalidá llingüística de modalidá llingüística, un dialetu de dialetu?), y siguió, a les clares, la llei 1/1998, de 23 de marzu, de usu y promoción del bable/asturianu, definiendola nel so artículu 1 como "llingua tradicional d'Asturies".

Si la Constitución impón, dende l'añu 1978, la cooficialidá de les llingües autóctones, a traviés de los Estatutos d'Autonomía y la llei reconoz y ratifica, dende l'añu 1998, lo que la ciencia afita, que l'asturianu ye una llingua, ¿cómo se tien que calificar la reforma del estatutaria del añu 1999?, ¿nun ye un casu claru de desacatu constitucional y d'insumisión llegal?.

Calificativos -o descalificativos, si se quier- al delláu, abulta d'urxencia finar cola situación y pa char una gavita nesti carru y tentar de sacalu dignamente de la llamuerga na que lu metieron, ñació l'Aconceyamientu de Xuristes pol Asturianu.

Vien a cuentu esta declaración porque nun son pocos los colegas que dulden d'incorporase a l'asociación porque nun perconocen la llingua asturiana y, atalanten, "¿cómo voi defender lo que nun conozo res o bien del too?". Compañeros, nós nun somos llingüistes; nós nun fuimos alfabetizaos n'asturianu; nós carecimos toles torgues pa poder estudiar la nuesa llingua. Pero si somos y mos sentímos asturianos, porque ñacimos o escoyimos Asturies pa vivir, y defendemos lo nueso. Y amás d'ello somos xuristes y demócrates y, como talos, damos braera voltura vivir una situación de desacatu constitucional que dura yá veinticinco años y d'insumisión llegal que va pa ocho. Si razonamos asina ye bastante pa char una mano nel Aconceyamientu de Xuristes pol Asturianu.

2. PROPUESTES.

PRIMERA.- La insumisión llegal que denunciamos non solo afeuta a la declaración d'oficialidá de la llingua asturiana, sinon al cumplimientu diariu de delles obligaciones poles alministraciones públiques. Asina, frente al derechu que tou ciudadán tien de dirixise a elles n'asturianu, reconocíu nel artículu 4 de la Llei 1/1998, viñen les resoluciones alministratives que lu obliguen  a emplegar formularios redautaos dafechu y namás en castellán, colo que l'alministráu o arrenuncia a rellacionase cola Alministración (a pidir la sovención, presentase a la oposición, concursar pa facer una obra, por exemplu) o al so drechu a emplegar la llingua asturiana. Nun fai falta ser xurista, nin muncho menos aventayáu, pa dase cuenta que si'l ciudadán tien derechu a dirixise a l'Alministración, en castellán o n'asturianu, como-y pete, cuando s'impongan de solicitúes hai que ponelos nes dos llingües pa que l'interesáu escueya la que mas-y preste.

Una segunda manifestación de insumisión llegal consiste en facer tabla rasa de los decretos sobro toponimia y siguir nomando, en resoluciones alministratives y testos llegales, a los llugares colos nomes castellanizaos y anguañu inesistentes. Cuando los que lo faen son los mesmos ayuntamientos "toponomizaos" (l'Ayuntamientu de Llanes, anecia en nomar "Celorio" a Celoriu -BOPA de 9 de xunu de 2006- y el de Llangréu  "Ciaño" a Ciañu -BOPA de 12 de xunu de 2006), ¿que calificativu hai que-y dar a estes coses y a esta xente?.

Poro, dende la Xunta Xestora propónse entamar un seguimientu de les estremaes alministraciones asitiaes n'Asturies y denunciar por escritu ante'l respeutivu titular, toles irregularidaes qu'atopemos. Nesi sen, convidamos a los asociaos a participar na xera.

Les conductes insumises de xuru qu'obedecen a estremaes causes que pueden dir dende'l cultivu de los vieyos vezos, mesmamente preconstitucionales, fasta l'auténtica mala fe; dende la inercia y desdexamientu a seques, a la prevaricación por motivos ideolóxicos.

El grau de dureza del retruque tien tamién que ser distintu, siendo cuestión a aldericar per onde dir al respeutu. De mano, la Xunta Xestora inclínase pol diálogu, si ye posible y la otra parte amuesa reciprocidá y bona fe.

Axúntense tres modelos de reclamu con tres modos de facelo:

El primeru, testu n'asturianu de la solicitú pa concurrir a una oposición (PDF), tiéntase apautar cola Secretaría Xeneral Téunica de la Conseyería, en xestión personal del presidente de la xunta xestora.

El segundu, dirixíu a la Conseyería de Xusticia, vendría a ser el modelu a emplegar davezu: denuncia non direutamente empobinada a la vía xudicial y sí a la correición alministrativa de les práctiques incorreutes (PDF).

El terceru, dirixiu a la Conseyería de la Presidencia, sedría una reclamación empobinada a la vía xudicial (PDF).

SEGUNDA.- Respeutu a la comenencia o non de recomendar l'emplegu l'asturianu nes demandes de conciliación ante l'UMAC, toles opiniones recibíes foron favoratibles y dalgunos asociaos tienen confirmau l'emplegando el modelu al efeutu. Ún d'ellos, Iván Menéndez, yá cellebró el primer actu, con avenencia, por ciertu.

Nel mesmu sen, sómetese a alderique la comenencia d'estender la práutica a tolos actos prexudiciales, talos que reclamaciones previes, llaborales y civiles, como recursos alministrativos. La xunta xestora bríndase a facer les tornes que faigan falta.

Tales práutiques tarían amparaes, ante l'Alministración, pol artículu 4 de la Llei d'Usu, pero de la que'l conflictu aporte a los xulgaos o tribunales hai que tomar en cuenta el conteníu de los artículos 142 a 144 de la Lei d'Enxuiciamientu Civil, mui n' especial el 144.1, si se da'l casu de que l'Alministración nun ficiere enantes la torna, por más que tea obligada.

3. TESTOS RECOMENDAOS.

Sobro l'alcance de la Llei d'usu, a qué alministraciones abarca y cuáles non y qu'influxu pue tener nel emplegu de la llingua asturiana ante los xulgaos y tribunales, recomendamos una llectura sollerte de dos sentencies:   

• Sentencia del Tribunal Constitucional númberu 48/2000 (Sala Segunda), dictada nel recursu d'Amparu Elleutoral númberu 955/2000, con detenimientu nel fundamentu de drechu 4.

• Sentencia del Tribunal Supremo, Sala Tercera, de lo Contencioso-administrativu, Seición 6ª, de 1 de avientu de 2003, n'especial el segundu párrafu, del lliteral A, del fundamentu de drechu segundu , que'entama con "En ella traducimos del gallego..." y fina con "...está segura de que tampoco ahora le fallará".

4.  AVISU.

A los collacios que tienen manifestao verbalmente la so intención d'asociase, refiértase-yos que tienen que ratificala per escritu, seya rellenando'l modelu de solicitú y entregándolu a dalguien de la xunta xestora o aportándolu per fax o, mesmamente, a traviés d'un cenciellu corréu lletrónicu.