Amable Concha
Abogáu - Aconceyamientu de Xuristes pol Asturianu
Les Noticies, 14-05-06. Pp. 10

Atrás     PDF

Nel ecuador del sieglu XX -esi que foi de la «K» polo que ficieron Kelsen y Keynes, pero tamién polo que «nun ficieron» Kennedy y Kruschev en 1962-, van a espublizase dos obres que tán llamaes a cincar el debate de la globalización, tanto como'l binomiu formáu poles doctrines de los dos primeros ye'l basamientu d'esi edificiu que güei conocemos como democracia social de derechu o estáu del bienestar. Refiérome a los ensayos de Hayek y Polanyi, titulaos respectivamente: «Camín de servidumbre» y «La gran tresformación» que llegaren a les llibreríes nel mesmu añu, 1944.

Nun ye esa la única coincidencia. dalguna vegada sedremos quién a explicar por qué pasen estes coses, pero tal paez que na historia hai una razón escondida, un trasgu enredador o un corpus de lleis que non somos a ver, como diría Spengler, pero tán ehí. Igual ye más cenciello y lo que pasa ye que les idees tienen que madurar. Nesti casu, Hayek y Polanyi van conocese como alumnos de Ludwig von Mises -pela so parte compañeru de Keynes de ximnasiu (Institutu pa entendenos)- naquella Viena del entamu del sieglu pasáu, tan determinante nel presente nuestru.

De Ludwig von Mises van a deprender, Hayek y Polanyi, les limitaciones del cálculu económicu, la imposibilidá de facer representaciones del futuru «económicu» nun modelu de pensamientu proyectivu que llamaríemos macroeconomía, y en definitiva a duldar de la economía como ciencia. Nesta hai que rellacionar a esti Ludwig von Mises col otru Ludwig vienés famosu de la dómina, Wittgenstein, que sofitaba na lóxica una postura bien asemeyada. De lo d'enantes el neolliberalismu sacó aquello del non intervenir -«total, pa qué»- nuna interpretación retorcida del pensamientu de von Mises del que tamién ye heriede K. Polanyi, quien nun ye lliberal precisamente.

Nes teoríes de la xusticia del mundu actual -cinco grupos según R. Gargarella nel so best-seller «Les teoríes de la xusticia» depués de Rawls- hai reivindicación del pensamientu ilustráu nel marxismu analíticu, nel lliberalismu-igualitarista y nel republicanismu, mentantu'l lliberalismu individualista y el comunitarismu vienen d'esa negación de la economía como ciencia: «Na realidá, les suxerencies d'Adam Smith acerca la psicoloxía económica del home primitivu yeren tan falses como la psicoloxía política del home salvaxe de Rousseau» diz Polanyi, afirmación qu'ayuda a dixebrar el pensamientu d'unos y otros, yá que la psicoloxía económica individual ye la baza d'esti lliberalismu pal «laissez faire». Nun nieguen l'estáu, quieren un estáu a la so midida.

El marxismu, que ye'l tueru cabezaleru de la ilustración per onde cuerre la cazumbre de David Ricardo, yá ta atopando una importante contestación nos antropólogos críticos -como Nancy Schepper-Hughes-, planteamientu, bien ye verdá, que ta a la contra del pensamientu ilustráu en xeneral, pero claro, el marxismu, polo menos dende'l puntu de vista analíticu, ye'l cénit de la ilustración. Como dicíamos nel primer escañu, alcordándonos de M. Focault, l'historicismu de les escueles ilustraes débe-y más a la historia del conocimientu qu'a la historia mesma.

El problema ye que n'Asturies l'economicismu ilustráu ta tán presente nel pensamientu oficial, que pa facer la «galerna d'idees» que nos fai falta, ye preciso suspender l'afitamientu a les evidencies y prenociones del xacíu común, pues non en vano los modelos deductivos fechos polos economistes nun son más qu'expresiones matemátiques d'intuiciones d'esi xacíu común. Si, como diz Bourdieu, esto ye necesario a nivel xeneral, n'Asturies muncho más, porque esos modelos tán prendíos con muncha fuercia nel conocimientu de la xente moderno.

Paradoxes extrañes éstes, que fain retrógrado lo que quier ser nuevo, pero quiciabes la modernidá tea yá superada. Pensar na noción de que tou fechu económicu ta fondamente arraigáu nel fechu social total (Bourdieu, Polanyi) lleva a la existencia del párafu anterior so les lleis económiques. ¿Cuánto asturianista hai que nun sabe lo que ye la institución del arraigu n'Asturies?. Non muchos, pero hailos. Nuna bona antropoloxía del conocimientu, como define Fredrik Barth -nun artículu definitivu asina tituláu de febreru de 2002 nel volume 43, númberu 1 de Current Anthropology-, ha tenese en cuenta qu'esta siempre presenta tres cares o aspectos: un corpus sustantivu d'aseveraciones, un catálogu de formes de representar y una organización social. Hai que repensar Asturies dende fuera del conocimientu ilustráu, porque lo que-y queda por j... a la industrialización ilustrada van lleválo p'alantre'l turismu y la construcción.

Nun lo digo yo, por Dios, aquello de «turistes, Asturies nun ta en venta», pero tampoco m'afuego col carambelu del «put in value» del patrimoniu asturianu, porque nesi casu, como nel desarrollu industrial del sieglu XIX, falten nel conocimientu nuestru eses aseveraciones, capacidaes de representar y organizaciones socioeconómiques que puedan facer d'esto una sociedá glocal se servicios; sinón mirái pa lo que facturen los «consultings» catalanes con cargu a les arques de les diferentes alministraciones públiques asturianes. Faise insostenible. Como nun nos pongamos a vender esos llibros blancos, axendes, memories y informes... yá me diréis.

A lo meyor ye que a cultura asturiana tien que desaniciase y entós, de xuru, l'oxetivu d'esa sociedá glocal de servicios podía algamase, como l'éxitu na industrialización o nel turismu rural foi pa la xente de fuera, pero yo nun me conformo. Ta claro qu'hai que trabayar nesos tres frentes de los que fala F. Barth. Bona parte de los valores que la esquierda esparciera per Asturies tuvieron bon recibimientu porque dientro de la conciencia práctica de los asturianos había aseveraciones parecíes. Pero repito, güei ye tarde pa construir dende la ilustración y muncho menos dende'l marxismu. Agora bien, la noción de compromisu coles estructures sociales de los individuos n'Asturies vieno decayendo históricamente, de tal manera que de les primeres parroquies de la tardorromanidá cristiana vivíen nun mundu nel que yera difícil estremar una aldea d'un monasteriu familiar (S. Coronas). Verdaderamente, puede decise que n'Asturies, en cuantes a vinculación, lo primero foi ser cristianu, depués paisano y güei ciudadanu. Nin el mayor trabayador social que conozáis -y hai munchos y perbonos- tien la metá d'obligaciones, de prestaciones personales pa cola comunidá que les que teníen los paisanos asturianos pal común hasta hai bien pocu tiempu, relativamente falando.

Na mio opinión l'escudu del Principáu -que ta afitáu nel derechu positivu (Llei 2/1984 de 27 d'abril)- simboliza una forma histórica d'organización social que respuende perbonamente, al retu de recuperar lo asturiano, a esi «devolver Asturies a los asturianos pa depués lamalos a conceyu». La communitas asturiana tien de ser un ideal de conocimientu y de convivencia -que diría V. Turner- pue n'última instancia'l modelu occidental, axeitau históricamente, descansa n'esparder a tola solapa local los principios democráticu, de subsidiariedá y de preferente incumbencia, como l'ideal de la urbs romana llegara a les aldees, villes y vici nun romanizaes d'Asturies tres l'Edictu Perpetuu (138 d. de C.) o la Xerusalén celestial facíase presente en cualquier domus ecclessiae de ipsa extremitate mundi et ultimus huius provinciae regionibus -como dicía el II Conciliu de Braga-, gracies a la pila bautismal parroquial. Nihil novum sub solem, pero hai que recuperar el tiempu perdíu. Salú y que Dios nos ayude nesti viaxe.

Arriba     Atrás    PDF