Atrás     PDF

Lleí a Fernado Lastra l'otru día, equí, na edición dixital de LES NOTICIES. Y gustóme ata un ciertu puntu que falara del asturianu con dalguna claridá más allá de les frases eslogan de partíu. Eso sería lo que convendría que ficiera la FSA: falar de la cuestión con claridá y esponer a fondu les sos posiciones, ensin belixerancia. Entendí lo que dicía Lastra, mesmamente pueo comprender dalguna de les sos opiniones; pue que coincidamos na focalización del mal, pero onde nun coincidimos ye nel remediu.

El mal ta a la vista: la llingua asturiana tópase nun procesu de declive aceleráu. Lastra y yo seguramente coincidiremos en que dalguna cosa hai que facer pa frenar esi procesu. A min, la solución qu'apurre elli nun me paez que puea facelo.

L'apreciación de que n'Asturies nun se produz una situación de billingüismu nun me paez acertada. Creo que confunde la cantidá cola calidá. Hai dos -tres- llingües n'Asturies y non modalidaes llingüistiques. Equí creo qu'hai tovía ciertu prexuiciu y muncha inercia: hai xente que nun acaba de creer nes sos entreteles que l'asturianu seya de verdá una llingua románica más, polo menos una llingua equiparable a les otres. Pero yelo. Y si ye cierto que la intensidá d'usu d'eses tres llingües ye bien distinta, eso nun quita un res al fechu qu'esiste un billingüismu real. El declive que carez l'asturianu va lligáu al so usu social y a la situación de desequilibriu legal. Cierto que la intensidá del usu de l'asturianu yera muncho más bultable hai cien años y mesmamente cincuenta.  El problema ye en verdá esi: si nos da igual esi declive y vamos permitilu o si non. Si non, les midides que propón Lastra nun me paecen aparentes, eficaces. Asina, nes palabres sosegaes de Lastra, paezme notar un ciertu desdén, quiciabes inconsciente, pol asturianu -esa «modalidá llingüistica»- que lleva a una floxedá d'actuación na so defensa.

Hai un puntu nel que Lastra tien plenamente razón: la sociedá asturiana nun quier facer de la llingua propia un instrumentu de combate políticu, de vertebración d'un ideariu políticu nacionalista. Pero esa nun ye la cuestión: la oficialidá nun tien nada que ver con eso. La oficialidá tien que ver cola supervivencia real y viviega de la llingua. Y nun creo que la sociedá asturiana lo entienda d'otra manera, nin que tea dispuesta a aceptalo d'otra manera. Y esti ye'l puntu central de la cuestión: los dirixentes de la FSA nun entienden, aceptándo-yos la bona voluntá, que la oficialidá seya imprescindible pa la supervivencia y la continuidá del asturianu. A min, pelo contrario, paezme que s'equivoquen del too, y qu'esti erru d'apreciación d'ellos, va tener unes consecuencies desastroses. Hai, creo yo, nesta apreciación de los dirixentes socialistes, a más del ciertu desdén del que falé enantes y de la percepción del asturianu como una cosa menor no llingüistico, una llingua de poca entidá, otres coses, que se comprenden, pero nun se xustifiquen. Si la sociedá asturiana -que nun paez contraria a un estatus concretu de cooficialidá de la llingua propia-, nun quier facer d'ella un instrumentu partidista de llucha política, como reconoz el mesmu Lastra, ¿a qué vien esi mieu? La FSA tien sopelexao abondes veces una especie d'espantayu identitariu y aludió tamién, a les clares o a les escures, a la cooficialidá como desencadenante necesariu d'una especie de «nacionalismu virulentu». Mal diz eso cola consciencia que tienen ellos, y tenemos toos, de que los asturianos nun quieren ni van facer eso. Esos temores, claramente inxustificaos, nun puen esviar el debate del so verdaderu sentíu. De la mesma manera, nun ye aceptable l'usu que faen los dirixentes de la FSA de conceptu de obligatoriedá. Hai diverses maneres de cooficialidá, y, sí, nun non engañamos, en toes hai diversos graos d'obligatoriedá: d'obligatoriedá pa los poderes públicos. La cooficialidá asturiana en nengún casu va a obligar a los ciudadanos: ahí tán el PP y el PSOE y IX pa garantizánoslo. Nun xuguemos cola obligatoriedá, amigu Lastra. Nengún asturianu va tar obligáu a emplegar la llingua asturiana en nengún terrén de la so vida pública o privada más allá de lo qu'a él y-dea pola gana. Pero los instrumentos de l'Administración sí, nos graos qu'acuerde'l nuestru modelu propiu. L'apueste ye la supervivencia y continuidá de la nuestra llingua propia, que nun ye nenguna llingua menor, entre otres munches coses porque ye la nuestra. Y aquí entra un marcu legal adecuáu, l'incentivu, la posibilidá, y non la obligación, pal ciudadanu. Lo que nun lleva a nenyures ye una Llei d'Usu que se demostró insuficiente y poco efectiva. ¿Da-yos galbana a los dirixentes de la FSA vese al frente d'una Administración que los obliga - a ellos non al ciudadanu, a ellos como gobernantes de tolos ciudadanos- a contar col asturianu de verdá? ¿Prefieren acasu mantenese nuna Llei d'Usu ineficaz que, eso sí, bien poco los obliga, vista la discrecionalidá y la incoherencia cola que l'apliquen? Nun creo que la sociedá asturiana tea contra un modelu de cooficialidá que solo va abrir a la so llingua propia la posibilidá de siguir esistiendo, manteniendo pa ellos el derechu real d'elección. Nun creo tampoco que la FSA ponga la so comodidá y les sos conveniencies per delantre del interés común, partiendo de la base qu'ellos tamién deseen que la llingua asturiana sobreviva. Hai na cooficialidá un aspectu d'eficacia real y otru d'eficacia simbólica: les dos son imprescindibles. La eficacia real ta na presencia de la llingua minorizada nes canales d'intercambiu de la sociedá: nos instrumentos de l'Aministración pública, na televisión pública, na escuela de toos. Obligación pa los uérganos de toos, llibertá d'elección pa los ciudadanos: eso llámase derechos democráticos; a naide perxudica, a toos nos beneficia, como paez evidente, menos que seya que tamos nuna sociedá mui democrática, pero con pocos demócrates. La eficacia simbólica ta na reconocencia efectiva -quier dicise, social y política- de la esistencia de l'asturianu como llingua, como-y correspuende ente les otres d'España y del mundu. Ensin esos dos aspectos atendíos, nun hai posibilidá real de mantener l'asturianu na so continuidá. Si los dirixentes de la FSA creen qu'esos aspectos nun son imprescindibles, tengo que dicí-yos -y pueo argumentá-yos- que s'equivoquen.

Si lo que pretenden ye nun frenar el procesu de desaparición del asturianu, entós nun s'equivoquen: les midides que tomaron ata agora nun lu frenaron, nin van frenalu.

Celebro que Fernando Lastra falara más claro y más posao, como dixi. Nos últimos tiempos, casi llegaba ún a la conclusión que la postura de los dirixentes de la FSA pa col asturianu yera fondamente amoral. Les declaraciones d'Álvaro Cuesta, vamos pensar que nel calor de l'amarraza electoral, sobre'l fechu que la cooficialidá del asturianu diba ser un obstáculu pal desarrollu d'Asturies, foron una ofensa a la intelixencia y a la convivencia dialogante. Y dotramiente, la realidá yá s'encargó de poner nel so sitiu una opinión ensin base nenguna que raspiaba la creencia supersticiosa: l'informe del BBVA qu'asitia Asturies nel puestu 15 ente 17 comunidaes autónomes ye elocuente por sí mesmu sobre qué pinta la cooficialidá nesto. Espero que, a partir d'agora, los dirixentes de la FSA y lo mesmo espero de los del PP, falen con claridá y con argumentos, tamién con honradez, d'una cuestión urxente como ye la cooficialidá, y que dexen de llau prexuicios y temores infundaos. Ellos, que son asturianos como cualquier asturianu, tienen a más una responsabilidá especial que nun pue limitase a les mires curties, sinón a la política de construcción y de llarga mirada. La llingua propia d'Asturies ha tar nesa llarga mirada. Y eso sí que ye una responsabilidá qu'obliga...