Yolanda González Huergo
Abogada - Aconceyamientu de Xuristes pol Asturianu
Les Noticies, 27-04-08. Pp. 14

Atrás     PDF

Agora que tamos en plenu procesu de reforma del Estatutu d'Autonomía d'Asturies, tenemos que volver garrar con fuerza una reivindicación yá hestórica y constante nel movimientu llingüísticu n'Asturies: la inclusión de la oficialidá de la llingua asturiana nel Estatutu d'Autonomía.

Y hai delles reflexones alredor d'esti términu que me prestaría compartir, pa esclariar idees y valtiar mentires. Primero de nada ta bien entamar pelo más básico y elemental no que toca al ordenamientu xurídicu. L'artículu 3 de la Constitución Española de 1978 establez que'l castellanu ye la llingua oficial del Estáu y que tolos españoles tienen el deber de conocela y el derechu a usala. Y añade que «les demás llingües españoles sedrán tamién oficiales d'alcuerdu colos sos Estatutos».

Esta redacción parez clara y inequívoca na so interpretación, pero la espriencia de los años diznos que non, porque toos sabemos d'una llingua que nun ye oficial nel so estatutu: l'asturianu. Nun interesante y didácticu trabayu publicáu pol Aconceyamientu de Xuristes pol Asturianu nel añu 2007, tituláu «Dictame Xurídicu sobre'l conflicu llingüísticu n'Asturies» plantégase'l debate de si esta redacción del artículu 3 de la Constitución lo que vien ye a establecer directamente la oficialidá de toles llingües estatales, incuida l'asturiana, y lo que fai ye remitir al Estatutu'l desarrollu posterior d'esi principiu -esto ye, el modelu d'oficialidá-, o si, pelo contrario, establez namás la posibilidá de qu'esto seya posible y dexa que seyan los Estatutos d'Autonomía y, polo tanto, los parllamentos autonómicos primero y el parllamentu español dempués, los que asina lo decidan.

Pues hai que dicir que nesti estudiu conclúyese que seya cual seya'l criteriu interpretativu que se siga, la primera de les dos interpretaciones que s'apunten ye la más correcta. Y hai dellos elementos qu'afiten esta interpretación, como la propia ellaboración de la norma constitucional y los discutinios que s'entamaron alredor d'esti artículu, el fechu de que cuando esti artículu se fizo yá había llingües oficiales como l'euskera y el catalán, estremu esti que nunca nun se cuestionó, o'l fechu de que nun ye la única norma constitucional qu'usa una redacción asemeyada, pues lo mesmo fai cuando fala de l'autonomía universitaria, o'l derechu de fuelga, drechos que, per otra parte, naide discute.

Una de les cuestiones ensin dubia más interesantes, polo reveladores, que s'apunten nel dictame mencionáu, ye que nel momentu de redactar esti artículu, nel discutiniu parllamentariu, ficiéronse una ristra d'enmiendes que pretendíen suavizar la redacción lliteral del artículu cambiando'l términu «sedrán» pol «podrán ser» porque esta espresión implicaba declarar yá constitucionalmente la cooficialidá onde hubiere dos llingües, y pa dalgunos yera preferible dexar esta cuestión pa los Estatutos d'Autonomía, y porque yera, en definitiva, una espresión que resultaba «contundente». Les enmiendes rechazáronse y la redacción del artículu mantúvose como taba.

Ye más, inclusive se recueye que nel plenu del Senáu'l representante d'Esquerra Republicana de Cataluña proponía una redacción alternativa y contestáron-y esto: «Un señor senador pidió que les demás llingües sían tamién oficiales y eso ye precisamente lo que diz l'apartáu 2 del artículu 3: les demás llingües d'España van ser tamién oficiales nes respeutives comunidaes autónomes». Esto implicaría que'l nuestru Estatutu ta «obligáu» por mandatu constitucional, por dicilo de dalguna manera, a recoyer la oficialidá del asturianu, y que lo único que puede facer l'Estatutu d'Autonomía ye establecer el modelu d'oficialidá que se considere más afayadizu p'Asturies, en función de la nuestra realidá cultural y llingüística, estableciendo les midíes que seyan necesaries p'algamar la equiparación de drechos, que siempre van tar sofitaes pola consideración oficial del idioma.

Una vez dicho esto, hai que dicir tamién qu'en tolos estatutos d'autonomía onde apaecen referencies a otres llingües distintes del castellán, pártese, ensin escepción dalguna, del conceptu d'oficialidá como manera de desenvolver el marcu xurídicu aplicable a les llingües propies de cada territoriu, siendo l'usu d'esti términu'l qu'afita espresamente la norma constitucional, como yá se dixo. Sin embargu, l'Estatutu d'Autonomía d'Asturies, a diferencia del catalán, gallegu, vascu o valencianu, entá nun recueye nin la oficialidá de la llingua propia d'Asturies, nin el derechu a conocela y emplegala, nin el principiu de non discriminación pol so usu, nin respuende a les normes básiques pa garantizar la necesidá de la so normalización (que nun ye otra cosa que'l so usu normal por ciudadanos y alministraciones).

Anque'l reconocimientu de la oficialidá nun tendría que ser presupuestu necesariu pal reconocimientu de tolos derechos que la propia existencia de la llingua lleva consigo, lo que ye unánime ye la opinión de que la oficialidá ye la meyor protección que se-y puede dar a cualquier llingua, poro, tamién a la asturiana: la meyor manera de garantizar la so pervivencia y la única capaz de garantizar llegalmente'l reconocimientu de los drechos llingüísticos de les y los falantes.

Ye incomprensible que l'Estatutu asturianu nun solo nun respuenda al mandatu constitucional, sinón que se limite a recoyer, nel so artículu 4, que'l bable gocia de protección y que ha promovese'l so usu. Y, más entá, que na reforma del añu 1999 namás s'amestara qu'«una llei del Principáu regulará la so protección, usu y promoción». Y ye que por más que l'Estatutu fale de protección y promoción y por más que tengamos una Llei d'Usu y Promoción, dambes dos, protección y promoción, son pallabres que por inoperantes tán convirtiéndose cásique n'ofensives. Asina, la única llei qu'hasta agora tuvieron a bien aprobar, que ye la Llei 1/1998 de 23 de marzu, d'Usu y Promoción del Bable/Asturianu, anque non necesariamente mala «per se», ta dando unos resultaos más bien probes por dicilo d'una manera suave, y non solo pola so ambigüedá, que la tien, sinón por una evidente falta de voluntá política na so aplicación.

Abonda esperiencia tenemos, más de venti años, pa saber que'l reconocimientu espresu de la oficialidá de la llingua asturiana ye l'únicu camín. Lo que tenemos nun val, y nun val dende'l momentu en que les y los que falamos asturianu nun tenemos reconocíu'l drechu a usalu, y nun lu tenemos reconocíu, en pallabres de quien nun mos dexa exercer esti drechu, porque nun ye oficial. Cuántes veces nun tendremos sentío esti argumentu testerón y mil veces repetíu. Y esto ye lo que tien que llevamos, con tola llexitimidá que nos da l'ordenamientu xurídicu, a desixir de tolos grupos representaos nel parllamentu asturianu y que van votar esta reforma del Estatutu, qu'incluyan d'una vez la oficialidá de la llingua asturiana, pa nun tener que volver a sentir esti vieyu argumentu que vien a nega-y al asturianu lo que por drechu propiu-y pertenez.

Pa concluyir, pue afirmase que'l fechu de que l'Estatutu d'Autonomía d'Asturies reconoza la oficialidá de la llingua asturiana nun ye otra cosa, por más que quieran convencenos d'ello, que da-y l'estatus xurídicu que por mandatu constitucional tien que tener. Y ye evidente qu'esti estatus, nel marcu xurídicu español -que ye nel que por fuerza tenemos que nos mover-, ye la oficialidá. Esta ye la fórmula llegal que tenemos que desixir y bona preba de la so efectividá tien que ser la rocea que despierta ente dellos sectores la sola mención d'esti términu, que nun s'esplicaría si nun fuera precisamente porque ye la única ferramienta válida y eficaz pa garantizar, como se dizo, los drechos de les y los asturianofalantes y la pervivencia de la llingua.

Arriba     Atrás    PDF